Οικονομική κρίση και η επίδραση της στην ψυχική υγεία

6

Η οικονομική κρίση μπορεί να έχει από ήπιες έως σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις στους πολίτες και σε ομάδες ατόμων που μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ευάλωτες σε ψυχολογικά προβλήματα. Τα χαμηλά και μεσαία κοινωνικοοικονομικά στρώματα, για παράδειγμα, θίγονται περισσότερο ψυχολογικά, γιατί πλήττονται περισσότερο οικονομικά, χωρίς βέβαια να αποκλείονται και τα ανώτερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα, ή άτομα, που ήδη είχαν κάποιες ψυχολογικές διαταραχές, ή κάποιες δυσκολίες προσαρμογής στην αλλαγή.

Αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές, συχνότερες κρίσεις πανικού, διαταραχές ύπνου, αλλά και σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας εμφανίζονται περισσότερο όταν υπάρχει οικονομική κρίση.

Η απώλεια της εργασίας, ο φόβος ή η απειλή για απώλεια της εργασίας, η ανεργία, η μειωμένη οικονομική δυνατότητα, η ανάγκη να ανταποκριθούμε σε δεδομένες απαιτήσεις που πιέζουν, σε ρόλους που έχουμε αναλάβει, ή η ανάληψη πιθανόν, νέων ευθυνών είναι μερικοί από τους λόγους που μπορούν να εντείνουν την ψυχολογική πίεση και να προκαλέσουν ψυχολογικά προβλήματα.

Σημαντικό παράγοντα πίεσης που συντείνει στην εμφάνιση ψυχολογικών προβλημάτων είναι και η ευθύνη που έχει το άτομο απέναντι στην οικογένεια (γονείς, σύντροφοι, σύζυγοι, παιδιά) Συχνό είναι πλέον και το φαινόμενο ζευγάρια που προγραμματίζουν να κάνουν οικογένεια, να το αναβάλλουν. Για κάποιους, η δημιουργία οικογένειας είναι στόχος, πάνω στον οποίο δουλεύουν κάποια χρόνια και αυτό μπορεί να αναιρεθεί. Έτσι, οι νέοι άνθρωποι αποθαρρύνονται, απογοητεύονται, χάνουν την «επαφή» τους με το μέλλον. 

Με βάση τα παραπάνω αντιλαμβανόμαστε ότι πέρα από τα διαγνωσμένα ψυχολογικά προβλήματα που, είτε εμφανίζονται, είτε εντείνονται, υπάρχει και μια σειρά ψυχολογικών αντιδράσεων που επηρεάζει τη συμπεριφορά μας, σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας (επαγγελματική, οικογενειακή, σεξουαλική, κοινωνική, κ.λπ.). Επιθετικότητα, απογοήτευση, πένθος για αυτά που χάσαμε ή για αυτά που θα χάσουμε, αποθάρρυνση, απαισιοδοξία είναι μερικά από τα συναισθήματα, που μας οδηγούν σε δύσβατα μονοπάτια. Ακόμη, συχνά παρατηρείται αδράνεια και αδιαφορία για τα πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας, μειωμένη κινητικότητα ή και κίνητρο για να λύσουμε τα προβλήματα, «βάλτωμα» που χωρίς να το καταλαβαίνουμε μας συμπαρασύρει ολοένα και πιο βαθιά σε αδιέξοδο. Αυτές οι υποτονικές αντιδράσεις μπλοκάρουν την αντίσταση και την αντίδραση στην κρίση. Ένας υγιής οργανισμός πρέπει να αντιδρά, να χειρίζεται τις αλλαγές, να λειτουργεί εποικοδομητικά για τον εαυτό του. Κάποιες φορές μάλιστα μπορεί να υπάρχουν και τα αντίθετα συναισθήματα, δηλαδή υπεραισιοδοξία, υποτίμηση της κατάστασης, τάσεις μοιρολατρικής υπομονής ή αίσθημα παντοδυναμίας, που επίσης δεν οδηγούν σε καλό δρόμο.

Σε ακραίες καταστάσεις, όπως αυτή της «απώλειας» των κεκτημένων, της ζωής που έχουμε συνηθίσει να ζούμε, δοκιμάζονται έντονα και οι προσωπικές μας σχέσεις. Δοκιμάζεται η αντοχή των σχέσεών μας, η αμοιβαιότητα, η εμπιστοσύνη, η υποστήριξη, η κατανόηση, η στήριξη των αγαπημένων μας ανθρώπων τη στιγμή που τους έχουμε περισσότερο ανάγκη.

Ένα από τα «καλά» της κρίσης είναι ίσως ότι μας δίνει τη δυνατότητα να «ξαναδούμε» τις σχέσεις μας. Να τους δώσουμε την αξία που έχουν στη ζωή μας. Να έρθουμε πιο κοντά στους δικούς μας ανθρώπους.

Ένα ακόμη καλό είναι ότι καταστάσεις που μας περιορίζουν όπως αυτή της οικονομικής κρίσης, μας μαθαίνουν να είμαστε ολιγαρκείς, να ευχαριστιόμαστε με πιο απλά πράγματα ή ακόμα και κάτι πιο απλό και πρακτικό, να μαζεύουμε λεφτά, παρά να τα ξοδεύουμε.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να αντιμετωπίσουμε όλες αυτές τις ψυχολογικές επιπτώσεις;

Καταρχήν, δεν θέλει πανικό. Ο πανικός προκαλεί άγχος, ένταση, επιθετικότητα. Επίσης προκαλεί παράλογες σκέψεις και κυρίως μειώνει την τάση για λήψη αποφάσεων, κάτι που δεν πρέπει να αφήσουμε να μας συμβεί.

Θα πρέπει να αναλογιστούμε τις προσωπικές μας ευθύνες και αποφάσεις.

Να εστιάσουμε σε αυτά που πραγματικά αξίζουν στη ζωή σας. Μπορεί να είναι η οικογένειά μας, ο σύντροφος μας, τα παιδιά μας, οι καλοί μας φίλοι, κάποιο hobby, κάποια ενδιαφέροντα που μπορεί να είχαμε παραμελήσει. Είναι ευκαιρία να τους δώσουμε χρόνο.

Να απευθυνθούμε σε ειδικό ψυχολόγο για να μιλήσουμε γι’ αυτά που μας απασχολούν, ακόμα και για να κάνουμε μια κουβέντα αυτογνωσίας ή μια στροφή στην εσωτερικότητά μας, να απευθυνθούμε στις πνευματικές πηγές που μπορούν να μας τροφοδοτήσουν. Ακόμα και μία συνεδρία στον ψυχολόγο μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη και ανακουφιστική. 

Δρ. ΙΛΙΑ  Ν. ΘΕΟΤΟΚΑ,
ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ,
Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Αιγινήτειο Νοσοκομείο

ΠΗΓΗ: http://www.eumedline.eu